Wat is ontbijtkoek? 

Ontbijtkoek is een oer-Hollandse lekkernij. Wist je dat de gemiddelde Nederlander jaarlijks zo’n 2 kilo ontbijtkoek eet? De naam doet vermoeden dat we het alleen bij het ontbijt eten, maar ontbijtkoek is vooral een populair tussendoortje voor bij de koffie, voor in de lunchtrommel of voor onderweg. Het wordt gemaakt van roggemeel en suikerstroop, en de kruidige smaak komt van specerijen zoals kaneel, kruidnagel en nootmuskaat. Verder zijn aan de meeste soorten ontbijtkoek bakpoeder toegevoegd als rijsmiddel, een klein scheutje palm- of raapolie voor de smeuïgheid en soms wat tarwemoutmeel. Er zijn veel varianten: met noten, fruit, volkoren, minder suiker of extra specerijen zoals gember of anijszaad.  

Ontbijtkoek: meer suiker dan rogge 

Ontbijtkoek heeft een gezond imago omdat het zo lekker vetarm is: gemiddeld maar 1 gram vet per plak. Dat klinkt goed, maar dat beetje vet is vaak wel afkomstig van palmolie, en dat is minder gunstig voor hart- en bloedvaten. De meeste calorieën (zo’n 80 kcal per plak) komen uit koolhydraten, voornamelijk uit suikerstroop en bloem. Zo’n handige plak voorverpakte ontbijtkoek is meestal veel groter dan wat je zelf zou afsnijden en levert dus ook veel meer suiker. Qua voedingswaarde scoort ontbijtkoek dan ook duidelijk slechter dan andere ontbijtproducten zoals een snee volkorenbrood of rijstwafel. De gebruikte rogge is vaak roggebloem, dus ontdaan van het vezelrijke vliesje. Daardoor levert het nauwelijks vitamines, mineralen of vezels. Kijk je op het etiket, dan zie je vaak glucose-fructosestroop als eerste ingrediënt. Dat betekent dat suiker het hoofdbestanddeel is – niet de rogge. Ontbijtkoek zou daarom beter suikerkoek kunnen heten.  

Gezonde ontbijtkoek is lariekoek 

Ook ontbijtkoek met het label ‘volkoren’ of ‘minder suiker’ lijkt gezonder dan het is. Bij de volkorenversies is vaak slechts een deel van de roggebloem vervangen door volkorenmeel, wat per plak nauwelijks extra vezels oplevert. Bij ontbijtkoek met minder suiker is de suikerstroop soms vervangen door een zoete vezel, zoals cichoreiwortelvezel (inuline). Dat levert meer vezels op – soms wel 3 keer zoveel – maar de koek bevat nog steeds veel suiker en nauwelijks andere belangrijke voedingsstoffen. En let op: cichoreiwortel kan bij sommigen zorgen voor winderigheid of een laxerend effect. 

Let op: bevat acrylamide

En er is nog iets zorgwekkends aan de hand met ontbijtkoek: er kan veel van de kankerverwekkende stof acrylamide in de koek zitten. Acrylamide ontstaat als suikers en eiwitten bruin kleuren tijdens verhitting op hoge temperaturen (de zogenoemde Maillard-reactie). Uit wetenschappelijk onderzoek is bekend dat producten die acrylamide bevatten, zoals gebakken of geroosterde producten als koekjes, pepernoten, chips en koffie, in grote hoeveelheden kankerverwekkend zijn. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit onderzocht onlangs ontbijtkoek en ontdekte dat 1 op de 3 soorten te veel acrylamide bevat. Vooral als je het vaak eet, is dat niet gunstig voor je gezondheid. 

Dus, ontbijtkoek is niet gezond 

Dat vetarme plakje ontbijtkoek is vooral een suikerrijke snack die verder nauwelijks gezonde voedingsstoffen bevat. Het levert weinig vezels, vitamines of mineralen, en bevat mogelijk schadelijke stoffen als acrylamide. Eet je het af en toe, dan is dat geen probleem. Maar als je dagelijks een plak neemt, kan dat nadelig zijn voor je bloedsuikerspiegel, gewicht en algehele gezondheid. Slik dat gezonde imago daarom niet voor zoete koek en eet ontbijtkoek liever niet elke dag. Kies liever voor vezelrijke tussendoortjes, zoals een handje noten, een volkorencracker of een stuk fruit.